������Ƶ

Mae Prifysgol ������Ƶ wedi derbyn grant hyfforddiant doethurol gwerth £5 miliwn gan Ymddiriedolaeth Leverhulme i sefydlu Rhaglen Hyfforddiant Doethurol Rhythmau Bywyd Leverhulme. Dros y tair blynedd nesaf, bydd y Brifysgol yn recriwtio 30 o Ysgolheigion Doethurol i astudio sut mae rhythmau biolegol yn llywodraethu bywyd ar y Ddaear a sut mae newid amgylcheddol a achosir gan bobl yn effeithio ar y rhythmau hyn o ran iechyd ecosystemau a bywyd dynol a chymdeithasau.

Mae gan Brifysgol ������Ƶ draddodiad hirhoedlog o ran ymchwil i rythmau a ddechreuodd yn yr 1960au gyda'r Athro Ernest Naylor OBE, sef y person cyntaf i ddarganfod sut mae anifeiliaid morol yn defnyddio clociau corff dyddiol a’r llanw i gydlynu eu bywyd.  Mae'r etifeddiaeth honno'n parhau hyd heddiw gydag ymchwilwyr ar draws y Brifysgol yn astudio rhythmau biolegol o nifer o safbwyntiau, gydag ymchwilwyr mewn gwyddorau naturiol ac amgylcheddol a gwyddorau’r eigion yn canolbwyntio ar sut mae anifeiliaid a phlanhigion yn addasu i rythmau'r blaned, o amrywiad dyddiol yng ngolau dydd a'r llanw, i newidiadau tymhorol mewn tymheredd a glawiad, a sut y gall y newidiadau cyflym i’r amgylchedd a achosir gan bobl fygwth y patrymau hirsefydlog hyn.

Ar yr un pryd, mae ymchwilwyr sy'n gweithio ar draws gwyddorau chwaraeon ac ymarfer corff, seicoleg a'r dyniaethau’n archwilio'r berthynas ddynol â rhythm ac amser trwy archwilio'r niche rhythmig ddynol, gan archwilio sut rydym ni, fel rhywogaeth, wedi ysgaru ein hunain oddi wrth rythmau naturiol y blaned, ond yn parhau i fod yn ddibynnol arnynt mewn sawl ffordd annisgwyl a phwysig mewn perthynas â’n hiechyd a’n llesiant.

Caiff Rhaglen Hyfforddiant Doethurol Rhythmau Bywyd Leverhulme ei harwain gan y cyd-gyfarwyddwyr Dr Amy Ellison a Dr Alex Georgiev o’r Ysgol Gwyddorau Amgylcheddol a Naturiol. Trwy eu diddordebau yn swyddogaeth clociau biolegol anifeiliaid dyfrol a'u parasitiaid (Ellison) a'r ffordd y mae tymhorau'n effeithio ar sawl agwedd ar ymddygiad ac ecoleg primatiaid gwyllt yn y trofannau (Georgiev), gwnaethant sylweddoli bod astudiaeth rhythmau wedi bod yn dameidiog iawn yn hanesyddol ar draws gwahanol ddisgyblaethau.

Dywedodd Dr Amy Ellison a Dr Alex Georgiev, “Mae’r cyfle i ddod ag arbenigedd amrywiol staff o bob cwr o’r Brifysgol ynghyd i astudio’r patrymau biolegol sylfaenol hyn a sut maent yn rhyngweithio â newid amgylcheddol parhaus yn fenter hynod gyffrous.” Mae gallu mynd i'r afael â chwestiynau sydd mor sylfaenol bwysig i fywyd ar y ddaear, ac archwilio organebau gwyllt yn ogystal â dynoliaeth a'r 'niche rythmig' unigryw rydym wedi'i chreu i ni'n hunain wrth ddefnyddio goleuadau artiffisial a systemau gwresogi dan do, sydd wedi achosi sifft yn ein dibyniaeth ar rythmau dyddiol a thymhorol naturiol, yn her ddybryd ond yn un sy’n cynnig cyfleoedd mawr o ran darganfyddiadau newydd."

Mae rhaglen Ymddiriedolaeth Leverhulme yn rhoi pwyslais cryf ar recriwtio'r ymgeiswyr gorau i ymgymryd â hyfforddiant doethurol. Wrth wraidd yr ymrwymiad hwnnw mae'r nod o gynyddu amrywiaeth a chynrychiolaeth ymhlith ei hysgolheigion. Ochr yn ochr â'r mynediad uniongyrchol i'r rhaglen PhD (24 lle), bydd hyd at chwech o ysgolheigion sydd wedi eu lleoli yn y Deyrnas Unedig o gefndiroedd incwm isel a/neu ethnig du yn cael eu dewis i gwblhau gradd meistr yn y lle cyntaf cyn symud ymlaen i'r rhaglen PhD. Bydd y rhaglen Rhythmau Bywyd hefyd yn recriwtio hyd at 10 ymgeisydd rhyngwladol, gan gynnwys o wledydd lle mae staff Prifysgol ������Ƶ yn gwneud ymchwil, gan gefnogi ymrwymiad y Brifysgol i ddatblygu rhagoriaeth a chydweithio gwyddonol byd-eang.

Dywedodd yr Athro Paul Spencer, sef y Dirprwy Is-ganghellor dros Ymchwil, "Mae Rhaglen Hyfforddiant Doethurol Rhythmau Bywyd Leverhulme yn ymgorffori ethos ac uchelgais gweithio rhyngddisgyblaethol, ymchwil awyr las, ac effaith gymdeithasol sydd wrth wraidd Prifysgol ������Ƶ. Mae'n adeiladu ar ein cryfderau ymchwil presennol, yn ogystal â datblygu gweledigaeth newydd hollbwysig sy'n manteisio ar synergeddau sydd heb eu cydnabod o'r blaen ar draws ein Hysgolion. Mae uno ymchwilwyr o amgylch yr ymdrech ryngddisgyblaethol o astudio rhythmau biolegol yn darparu sgaffald newydd i gyflymu gweledigaeth y Brifysgol o ran ymchwil ac effaith."

Bydd Rhaglen Hyfforddiant Doethurol Rhythmau Bywyd Leverhulme yn recriwtio 8 ysgolhaig PhD a 3 myfyriwr MSc (a fydd, ar ôl cwblhau'r cwrs meistr yn llwyddiannus, yn trosglwyddo i'r rhaglen PhD) i ddechrau ym mis Hydref 2027. Cymerwch gip ar brojectau a hysbysebir ym mis Tachwedd 2026 ar wefan y rhaglen: /cy/rhythms